Woorden die je anders naar het leven laten kijken (Fantastisch toch?!)

Heb jij ooit echt stilgestaan bij woorden?

Ik niet hoor! Tenminste... totdat ik een openbaring kreeg.

Woorden waren er gewoon. Klanken en letters waarmee we uitleggen wat we denken, hoe we ons voelen en wat we vanavond willen eten. Vet handig, natuurlijk. Maar bijzonder? Mehh, het was er gewoon. 

Tot ik me realiseerde dat ik stiekem altijd al een fascinatie voor taal heb gehad.

Engels maakt bijvoorbeeld al sinds de basisschool onderdeel uit van mijn persoonlijke talenmix. Thank you, F.R.I.E.N.D.S. 

Soms pakt een Nederlands woord gewoon niet helemaal de essentie van wat ik wil zeggen. Dan komt een Engels woord dichter in de buurt. Het bekt gewoon lekkerder en voelt beter. En blijkbaar ben ik niet de enige die soms woorden uit een andere taal nodig heeft.

Een gevoel waar geen Nederlands woord voor bestaat

Afgelopen herfst ontdekte ik het Deense woord hygge. Hygge wordt vaak vertaald als gezelligheid of knusheid, maar dat dekt het eigenlijk net niet. Het gaat over warmte, geborgenheid en samenzijn. Over kaarsen die branden terwijl het buiten regent, een dampende mok koffie tussen je handen en een avond aan tafel waarop niemand haast heeft om naar huis te gaan. Het is meer dan een sfeer; het is een gevoel!

Net zoals ons Nederlandse woord gezellig trouwens. Probeer dat maar eens goed uit te leggen aan iemand die geen Nederlands spreekt. Cosy? Fun? Nice? Allemaal een beetje, maar geen van die woorden pakt het helemaal.

Hoe bijzonder is het dat een taal één woord kan hebben voor iets waar een andere taal een hele zin voor nodig heeft? Ik weet niet of het bewust is, maar hoe vet is het dat een cultuur heeft besloten: dit gevoel, deze ervaring, vinden wij zo belangrijk dat het een eigen naam verdient.

En zo belandde ik in een gigantisch taal-rabbit hole.

Een wereld verstopt in één woord

Ik ontdekte Waldeinsamkeit, een Duits woord voor het kalme, vervullende gevoel van alleen zijn in een bos. Niet eenzaam, maar juist diep verbonden met alles om je heen.

Ik las over sobremesa: de tijd die je na een maaltijd samen aan tafel doorbrengt. De borden zijn leeg, maar niemand staat op. Er wordt nog wat wijn ingeschonken, iemand begint een nieuw verhaal en voor je het weet zit je een uur later nog steeds te praten.

Er is mudita, een woord uit het Sanskriet voor de oprechte vreugde die je voelt om het geluk van een ander. Zonder jaloezie. Zonder jezelf ermee te vergelijken. Gewoon blij zijn omdat iemand anders iets moois ervaart. (WOW, right?!) Hoe kun je daar eigenlijk meer van voelen, vroeg ik me meteen af. Hoe kun ik mudita oproepen in een wereld waarin we onszelf de hele dag met anderen vergelijken? Hmm… food for thought. 

En dan heb je nog het Arabische woord tarab: de diepe vervoering die kan ontstaan wanneer muziek, zang of poëzie je volledig meesleept. Lagom uit Zweden over ‘precies genoeg’. Niet te veel en niet te weinig, maar de hoeveelheid die op dit moment klopt.

Of wat dacht je van friluftsliv, het Noorse idee van buitenleven. Niet naar buiten om een persoonlijk wandelrecord te verbreken, vijftig kilometer af te tikken of een perfecte foto voor Instagram te maken. Gewoon buiten zijn. Frisse lucht inademen. Voelen dat je onderdeel bent van de natuur. En dat allemaal verstopt in één woord.

Like… C’MON! Hoe vet is dat?!

Sindsdien zie ik komorebi

Het woord dat misschien wel het meeste met mij deed, is komorebi. Komorebi is het Japanse woord voor zonlicht dat door de bladeren van bomen valt. Je kent het beeld vast: lichtvlekken die over de bosgrond dansen terwijl de takken zacht bewegen in de wind. Ik had het natuurlijk al honderden keren gezien. Onbewust tijdens wandelingen, vakanties en ritjes door het bos (I guess?), maar ik had er nooit een woord voor. Ik dacht er ook helemaal niet over na om het überhaupt een woord te geven. 

Sinds ik dat woord ken, zie ik het ineens overal! Dan loop ik met Yuca door het bos en valt het licht precies tussen de bladeren door. De schaduwen bewegen over het pad, de lucht ruikt naar vochtige aarde en heel even denk ik: komorebi. 

Ik stop. Kijk. Adem. En loop dan weer door met een klein geluksmomentje op zak. 

Het mooie aan komorebi is dat het moment vanzelf weer verdwijnt. Een wolk schuift voor de zon. De wind gaat liggen. Je loopt verder. Misschien is dat juist waarom het zo bijzonder voelt: je kunt het niet vasthouden. Wow. Deep shit, Tess! Maar dat ene woord herinnert me eraan om te kijken voordat het licht weer verdwenen is.

Woorden beschrijven niet alleen hoe we ons voelen

Woorden kunnen ons dus helpen iets te zien wat we eerder niet opmerkten. Maar ik begin steeds meer te geloven dat ze niet alleen onze werkelijkheid beschrijven. Ze kunnen die werkelijkheid ook een klein beetje vormgeven.

Een tijd geleden hoorde ik iemand antwoord geven op de vraag: “Hoe gaat het met je?”

“Fantastisch”, antwoorde hij. Hij kon uiteraard voor de standaard woorden gaan: “Goed”. “Druk”. of “Ja, z’n gangtje”. Nope! In plaats daarvan koos hij voor "Fantastisch".

Ik weet nog dat ik dacht: wauw, wat een heerlijk antwoord! Sindsdien gebruik ik dat woord zelf ook vaker. Wanneer iemand vraagt hoe het gaat en ik voel me oprecht goed, zeg ik: “Fantastisch!” En gek genoeg VOELT het dan ook meteen iets fantastischer.

Het is niet dat ik moeilijke gevoelens probeer weg te poetsen. Als ik me kut voel, zeg ik dat ook gewoon. Daar woorden aan geven is minstens zo belangrijk. Maar ik merk wel dat de taal die ik gebruik invloed heeft op het verhaal dat ik mezelf vertel.

“Het gaat wel” voelt anders dan “het gaat goed”.

“Best leuk” voelt anders dan “fantastisch”.

“Wat een rotdag” voelt anders dan “vandaag was zwaar, maar dat ene moment in de zon was fijn”.

De situatie verandert misschien niet, maar de woorden richten mijn aandacht wel ergens op. Super simpel, maar mega krachtig.

De magie van geschreven taal

Misschien is dat ook waarom ik zo graag lees en schrijf. Ik blijf het bijna onbegrijpelijk vinden dat een schrijver met een paar zorgvuldig gekozen woorden een compleet gevoel kan oproepen. Of zelfs een volledig personage.

Ik moest bijvoorbeeld altijd glimlachen om Albus Dumbledore. Natuurlijk omdat hij zo’n indrukwekkende wizard is, maar misschien nog wel meer door de woorden die hij gebruikt. Plechtig en bedachtzaam, maar tegelijkertijd ook een beetje eigenaardig en speels. 

Tijdens het welkomsdiner in de Grote Zaal zegt hij bijvoorbeeld: “I have a few things to say, before we become befuddled by our excellent feast.”

Befuddled... Wat een fantastische keuze voor een woord! Hij had natuurlijk ook gewoon kunnen zeggen dat iedereen straks te druk zou zijn met eten om nog naar hem te luisteren. Maar nee: ze zouden volledig befuddled raken door het feestmaal. Je ziet het meteen voor je, toch? Lange tafels vol dampende schalen, gouden borden, rondvliegende gesprekken en honderden leerlingen die zich een beetje rozig en vol eten. Het woord klinkt zelf bijna alsof je na een veel te uitgebreid diner tevreden achteroverzakt.

Dat vind ik zo knap aan taal. Eén onverwacht woord doet meer dan alleen informatie overbrengen. Het geeft kleur, humor en karakter aan een zin. Dumbledore had niet alleen wijze dingen te zeggen. Hij leek ook plezier te hebben in de woorden waarmee hij ze zei (als ik JK Rowling mag geloven).

Misschien is dat wel een deel van de magie die ik nu zelf aan het ontdekken ben: dat we niet altijd het meest voor de hand liggende woord hoeven te kiezen. Soms bestaat er een woord dat net wat lekkerder bekt. Dat meer tintelt, schuurt of glinstert. Een woord waardoor je even wakker wordt en denkt: ja, precies DAT!

Ik blijf het bijna onbegrijpelijk vinden dat een auteur met een paar zorgvuldig gekozen woorden een compleet gevoel kan oproepen. Dat je ergens binnen zit, misschien op een grijze regenachtige middag, en je door één zin ineens de zomer kunt horen, ruiken en proeven.

In mijn krantje Le Petit 3 las ik onlangs deze omschrijving: “Weeks blur into one another, drifting by like a little bumble bee lazily floating from flower to flower in a sugary stupor. Days spent sunbathing are accompanied only by the twinkling jingle of the clink-clink singing of ice cubes in a glass.”

Je voelt de zomer toch meteen?! De loomheid. De warmte op je huid. Het zachte gezoem van een hommel. IJsblokjes die tegen een glas tikken terwijl de middag langzaam voorbij drijft. Dat is toch magie?!

Misschien hebben we meer woorden nodig

We leven in een tijd waarin taal vaak vooral snel moet zijn. Korte appjes, snelle reacties, en bijschriften die de aandacht binnen twee seconden moeten grijpen. We scrollen langs honderden woorden per dag, maar nemen nauwelijks de tijd om ze echt binnen te laten komen. Ondertussen vertelt de wereld ons voortdurend dat we meer moeten. Meer doen, meer kopen, meer bereiken. Zelfs onze woorden worden efficiënt: “druk”, “prima”, “goed”. 

Maar wat als woorden uit andere talen daar iets tegenover kunnen zetten? No worries, ik dwing je niet om zoals vroeger een woordenlijst uit je hoofd te leren - doe ik ook zeker niet- maar open deze zomer je oren en ogen.

Lagom kan je laten stilstaan bij de vraag wanneer iets genoeg is.

Sobremesa kan je eraan herinneren dat een leeg bord niet automatisch betekent dat het samenzijn voorbij is.

Mudita kan je uitnodigen om mee te genieten met iemand anders.

Friluftsliv kan van een gewone wandeling weer simpelweg buiten zijn maken.

En komorebi kan je even laten stoppen wanneer het licht tussen de bladeren valt.

Ik sta zelf nog maar aan het begin van dit woordenavontuur. Ik ben geen taalkundige en ken ongetwijfeld nog maar een minuscuul deel van alle woorden die ergens ter wereld gevoelens, rituelen en levenshoudingen vangen. Maar ik kan je nu al vertellen: ik ben nog niet uit mijn taal-rabbit hole gekropen! Gimme more! 

Ik wil meer woorden die me helpen vertragen, die me iets leren over andere mensen en culturen en die me laten voelen wat ik eerder alleen vaag kon omschrijven. Woorden die me helpen bewuster naar de wereld om mij heen te kijken.

En dat voelt, tja…

Fantastisch!