Wat telt er eigenlijk, als niet alles te tellen is?

Met het openstellen van het VPRO archief vond mijn moeder oude beelden terug van haar vader. Mijn opa. Een man die zij in haar tienertijd veel te vroeg verloor. Wat bijzonder!

Samen keken we naar het fragment uit 1977. Naar zijn gezicht, zijn stem, zijn manier van praten. Ik zag mijn moeder in hem terug. En ergens (heel onverwacht) ook een klein beetje mezelf. 

Maar wat me misschien nog het meest raakte, waren zijn woorden. Ik ben zelf niet gelovig, dus ik keek niet zozeer naar het fragment vanuit die geloofslaag. Alleen die passie zijn passie, zijn taal, zijn betrokkenheid bij de samenleving - wow! Mijn opa sprak over tellen. Over “tel uw zegeningen”, maar ook over een samenleving waarin bijna alles draait om cijfers. Meer stemmen, meer zetels, meer productie, meer omzet, meer geld, meer macht. Wie de getallen aan zijn kant heeft, heeft vaak het meeste te vertellen.

Bijna vijftig jaar later voelt dat nog steeds akelig actueel. We tellen bereik, likes, budgetten, groei, doelen, resultaten en impact. Ook in de wereld van duurzaamheid doen we dat. En dat is niet per se verkeerd, want zonder cijfers wordt het al snel mistig.

Alleen cijfers vertellen nooit het hele verhaal.

Want hoe tel je dat iemand zich eindelijk gezien voelt? Hoe bereken je de waarde van een vrijwilliger die kapotte apparaten een tweede leven geeft? Hoe zet je een prijs op een gesprek waardoor iemand denkt: hé, misschien hoef ik dit niet nieuw te kopen?

Dat zette me aan het denken over de echte rekensom achter wat we waarde noemen.

We doen vaak alsof iets goedkoop is, simpelweg omdat het prijskaartje laag is. Alleen ergens wordt de rekening betaald. Door grondstoffen die verdwijnen, mensen die onder druk staan, spullen die te snel worden weggegooid, natuur die uitgeput raakt of buurten waar steeds minder plekken overblijven om elkaar echt te ontmoeten.

Misschien zijn cijfers dus niet het probleem. Misschien is het probleem dat onze rekensommen vaak te smal zijn.

Een Repair Café lijkt op papier misschien klein. Een paar vrijwilligers, een paar kapotte apparaten en een paar bezoekers op een zaterdagmiddag. Maar als je eerlijker gaat rekenen, zie je veel meer: minder afval, minder nieuwe aankopen, meer vaardigheden, meer ontmoeting, meer vertrouwen en meer bewustzijn over de waarde van wat we al hebben.

Omdat verandering volgens mij vaak precies daar begint: op plekken die in cijfers misschien klein lijken, maar in betekenis groot kunnen zijn.

Misschien is dat ook precies waar ik steeds meer in geloof. Niet dat we moeten stoppen met tellen, maar dat we opnieuw mogen leren zien wat telt.

Want een circulaire samenleving bouw je niet alleen met cijfers in een spreadsheet. Je bouwt haar ook met mensen die zich betrokken voelen, met verhalen die blijven hangen, met keuzes die langzaam logischer gaan voelen en met initiatieven die niet groot hoeven te zijn om betekenisvol te zijn.

Soms heb je blijkbaar een stem uit 1977 nodig om dat weer even scherp te zien. Dank je, opa!

VPRO Archief - Verkl. majoor Verhagen van Leger des Heils (1977)